ΠΩΣ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΕΛΕΓΧΟ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΗΣ ΑΥΘΕΝΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Όλοι μας λίγο πολύ κάποια στιγμή στη ζωή μας έχουμε βρεθεί στην ανάγκη να ελέγχουμε τις καταστάσεις. Είναι πολύ συνηθισμένο η αβεβαιότητα να μας προκαλεί άγχος και η πρόβλεψη των γεγονότων να μας προσφέρει ένα αίσθημα ασφάλειας. Από την καθημερινή ρουτίνα μέχρι τις διαπροσωπικές σχέσεις και την εργασία μας, η επιθυμία να κρατάμε τα πράγματα υπό έλεγχο συνοδεύει συχνά τις επιλογές μας.

Από ψυχολογική πλευρά, η ανάγκη αυτή έχει βαθιές ρίζες. Από την παιδική ηλικία έως τις πρώιμες τραυματικές εμπειρίες, οι στιγμές αστάθειας ή ανασφάλειας ενισχύουν την τάση μας να «κατευθύνουμε» όσα συμβαίνουν γύρω μας. Πρόκειται για μία προσπάθεια να διατηρηθεί κάτι εσωτερικά σταθερό, ακόμη και όταν το εξωτερικό περιβάλλον μοιάζει απρόβλεπτο.

Η ανάγκη για έλεγχο όμως, δεν περιορίζεται μόνο στις καταστάσεις. Πολύ συχνά στρέφεται και στους ανθρώπους γύρω μας. Πολλές φορές, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, λειτουργούμε χειριστικά ή στρατηγικά, προσπαθώντας να προκαλέσουμε συγκεκριμένες αντιδράσεις: «Αν κάνω αυτό, θα σκεφτεί εκείνο, άρα πρέπει να δράσω έτσι για να προλάβω το τάδε». Αυτή η στάση μπορεί στιγμιαία να μας προσφέρει μία αίσθηση ασφάλειας, σταδιακά όμως μας απομακρύνει από την αυθεντική μας πλευρά. Οι πράξεις δεν πηγάζουν από την επιθυμία ή την αλήθεια μας, αλλά από τον φόβο και την ανάγκη να ελέγξουμε. Όταν ζούμε στρατηγικά, προσαρμόζοντας διαρκώς τις πράξεις μας για να ελέγξουμε καταστάσεις ή ανθρώπους, χάνουμε επαφή με τα αληθινά μας συναισθήματα. Καταπιέζουμε τον εαυτό μας, βεβιάζουμε καταστάσεις, αγνοούμε όσα νιώθουμε και η προσωπικότητά μας διαμορφώνεται και προσαρμόζεται σε συνάρτηση με τους άλλους, αντί να εκφράζεται αυθόρμητα. Το αποτέλεσμα είναι μία εικόνα του εαυτού που μπορεί να μοιάζει ασφαλής, αλλά δεν είναι πλήρης ούτε αληθινή.

Το να αποδεχτούμε ότι δεν περνούν τα πάντα από το χέρι μας δεν είναι εύκολο. Συχνά αυτή η παραδοχή βιώνεται ως αδυναμία και μπορεί να ενεργοποιεί ναρκισσιστικές άμυνες. Πολλές φορές δυσκολευόμαστε να ησυχάσουμε με την ιδέα ότι δεν έχουμε τον πλήρη έλεγχο. Όταν πρόκειται για ανθρώπους που δεν μπορούμε να αλλάξουμε ή να κατευθύνουμε, η πραγματική πρόκληση δεν είναι να τους «διορθώσουμε», αλλά να επεξεργαστούμε τη δική μας θέση απέναντί τους.

Η ισορροπία ανάμεσα στον έλεγχο και την αποδοχή απαιτεί φρόνηση και συνεχή εσωτερική παρατήρηση προσπάθεια. Τα μόνα που πραγματικά μπορούμε να ελέγξουμε είναι οι σκέψεις, τα συναισθήματα και η συμπεριφορά μας. Στην πράξη, μαθαίνουμε σταδιακά να επιτρέπουμε στις καταστάσεις να εξελίσσονται φυσικά χωρίς να αντιδρούμε σε κάθε λεπτομέρεια με επιφανειακά κίνητρα.

Όταν αποδεχόμαστε ότι η ζωή είναι από τη φύση της απρόβλεπτη και ότι δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε ή να ελέγχουμε τα πάντα, δημιουργείται χώρος για αυθεντικές εμπειρίες, δημιουργικότητα και ουσιαστική γαλήνη. Η αβεβαιότητα άρα δεν είναι εχθρός, αλλά κομμάτι της ζωής που μας καλεί να επανατοποθετούμε τους εαυτούς μας στο παρόν, να μαθαίνουμε μέσα από τις εμπειρίες και να συνδεόμαστε βαθύτερα και πιο ουσιαστικά με τους άλλους.

Δέσποινα Γάσπαρη
Ψυχολόγος